خوراک چپ
رنسانسی دیگر پیش روی جهان است…
لنترن، فیلترشکنی از جنس شبکه های اجتماعی
نوشته شده توسط سیاوش شهابی در جمعه 10 ژانویه 2014

اعمال سانسور، محدودیت و نظارت ساختاریافته و هدفدار بر دسترسی کاربران به محتوای اینترنت در ایران، از دولت اصلاحات آغاز شد و در دولت مهرورزی احمدی نژاد به اوج خود رسید و در نهایت در دولت امید و اعتدال شاهد سختگیریهای بیشتری شد. تا جایی که بر اساس آخرین آمارها، نیمی از 500 وبگاه های برتر رده بندی آلکسا در ایران فیلتر است و علاوه بر آن، تقریبا نیمی از وب سایتهای حوزه های سیاسی، اجتماعی و هنری در ایران مسدود شده اند. در طی ماههای گذشته نیز شدت این محدودیتها مرزهای وب سایتها را پشت سر گذاشت و به روی گوشیهای موبایل نیز رسید و در پی آن، پیام رسانهایی مانند وی چت و وابیر به بهانه های فرهنگی از دسترس کاربران خارج شدند. به این ترتیب، ابعاد فیلترینگ در ایران گسترده تر شد.

اما کاربران نیز بیکار ننشسته و از همان روزهای ابتدایی اعمال فیلترینگ، به شکلهای مختلف به مبارزه گسترده با سانسور دست زدند. ابزارهای ساده ای مانند php proxy که به کاربران امکان می داد فیلترشکنهایی بر پایه آدرسهای وب برای خود بسازند تا فیلترشکنهای معروفتری چون فری گیت، تور، اولتراسرف و سایفون. حتی شرکتهایی نظیر گوگل اعلام کردند که برای از بین بردن اعمال سانسور در اینترنت برنامه هایی را در دستور گذاشته اند. تا آنجا که اریک اشمیت مدیر عامل پیشین گوگل در یک مصاحبه مطبوعاتی اعلام کرد تا 10 سال آینده، هیچ دولتی قادر به سانسور اینترنت نخواهد بود.

اما لنترن چیست و چگونه کار می کند؟

این پروژه اینگونه معرفی شده است: «لنترن شبکه‌ای از انسان‌هاست که با همدیگر برای شکست سانسور اینترنت در سرتاسر جهان تلاش می‌کنند. لنترن، نرم‌افزار تازه‌ی ماست برای دور زدن نقطه-به-نقطه‌ی سانسور برای ارائه دسترسی به مردم در مناطق سانسور شده، آن را نصب کنید و به اشتراک بگذارید.»

بنابراین لنترن بر مبنای شبکه ای از دوستان مورد اعتماد بنا شده است که ورودی اینترنت را بین همدیگر اشتراک می گذارند. به این شکل که شبکه، افرادی را که مورد اطمینان همدیگرند به هم متصل می‌کند تا اتصال اینترنتشان را شریک شوند. وقتی شما کاربر دیگری را در لنترن به عنوان دوست خود می‌افزایید، قادر خواهید بود ترافیکتان را برای همدیگر پراکسی نمایید. با اجرای لنترن، هر کاربر دارای دسترسی بی‌سانسور می‌تواند تبدیل به نقطه‌ی دسترسی برای دیگران شود و دریچه‌ای به سایت‌هایی مانند توئیتر، فیسبوک، یوتوب و… که به طور گسترده مسدود شده‌اند باز نماید.

نریمان غریب وبلاگ نویس ساکن لندن که با پروژه لنترن همکاری هم دارد به خودنویس می گوید: « وقتی شما از طریق وب سایت Getlantern.org یا با ارسال یک ایمیل خالی به inviteme@getlantern.org درخواست یک دعوت‌نامه [برای دریافت برنامه] می‌کنید، دعوت نامه پس از یک یا دو روز برای شما ارسال می‌شود که لینک دانلود نرم‌افزار فقط برای شما شخصی سازی شده است که می‌توانید آن را روی سیستم‌عامل های مک، ویندوز و ابونتو [گنو/لینوکس] نصب کرده و از اینترنت بدون فیلتر استفاده کنید. لنترن معمولا شما را به سرورهای ابری خودش متصل می‌کند، که اگر آنها در دسترس نباشند شما می‌توانید دوستی را که در کشوری است که اینترنت بدون سانسور دارد، به برنامه دعوت کنید تا آن شخص اینترنت خودش را ( منظور آی‌پی‌ اینترنتی ) است را در اختیار شما قرار دهد. مثلا اگر من در کشور انگلستان هستم و اینترنت خودم را با شما در ایران به اشتراک گذاشتم، علاوه بر اینکه شما می‌توانید از اینترنت بدون سانسور استفاده کنید، می‌توانید دوستان خودتان را که در ایران هستند را نیز به شبکه خودتان دعوت کنید و آنها نیز از اینترنت بدون سانسوری که من ایجاد کردم استفاده کنند و خب اینجا مهم است که شما دوستان مورد اطمینان خودتان را به شبکه دعوت کنید.»

شبکه ای بودن لنترنت این امکان را می دهد که شما همیشه به اینترنت آزاد دسترسی داشته باشید و پراکسی نمودن ترافیک شما ممکن است در نهایت از طریق دوست مادر همسر برادرتان انجام پذیرد. اما اگر این فرد مامور سانسور یا کنترل عملکرد افراد در اینترنت باشد خواهد توانست ترافیک شما را مسدود یا آنالیز کند. از طرفی نیز اگر شما در حال خواندن یا فرستادن موردی خصوصی یا حساس باشید چنین به نظر خواهد رسید که این ترافیک از کامپیوتر او نشات می‌گیرد. به این دلیل است که کاربران لنترن بایستی تنها افراد مورد اطمینان را اضافه نمایند و لنترن را تنها برای پراکسی ترافیک غیر خصوصی و غیر حساس به کار ببرند.

نریمان غریب در جواب به این سوال که چنین عملکردی چطور می تواند امنیت کاربران را تامین کند می گوید: « باید دقت کنید هدف بیشتر کاربران اینترنتی در مثلا ایران و چین دسترسی به اینترنت آزاد است. لنترن همیشه بصورت رسمی اعلام کرده است که ما ابزاری برای مخفی ماندن ارائه نمی‌کنیم و فقط ابزار ما برای دورزدن فیلترینگ است و اگر شما می‌خواهید در اینترنت ناشناس بمانید باید از «تور» استفاده کنید. اما این به آن معنا نیست که لنترن نگران اطلاعات و حریم خصوصی شما نیست. لنترن با استفاده از یک الگوریتم رمز‌نگاری جدید و پیچیده‌ای، تمام اطلاعات رد و بدل شده بین کاربران و سرورهای خودش را رمزنگاری می‌کند اما برای اطمینان کامل می‌گوید که بهتر است اگر نگران امنیت و حریم خصوصی خودتان هستید از ابزار تور استفاده کنید.»

نریمان اضافه می کند که: «شما فقط اینترنت یا همان آی‌پی خودتان را با دیگران به اشتراک می‌گذارید و اطلاعات خصوصی دیگری دراین میان نیست که شما بخواهید آن‌ها را به اشتراک بگذارید. فقط پیشنهاد من این است که اگر می‌خواهید از لنترن استفاده کنید، یک ایمیل جدا داشته باشید که به اسم خود شما نیست و آدرس آن یک چیز عجیب و غریب باشد، این هم به این دلیل است که اگر کسی در شبکه بخواهد بداند به چه کسی وصل شده است یا دوستان دیگر بخواهند شما را اضافه یا حذف کنند، ایمیل شما نام واقعی شما نباشد.»

‫برای اطمینان از امنیت کاربران، لنترن موارد احتیاطی را در نظر گرفته است و اجازه نمی‌دهد کسی که به شما متصل می‌شود محتوای کامپیوتر شما را بخواند. تنها اجازه می‌دهد اتصال اینترنت را شریک شوید. همانطور که گفته شد، اطلاعات منتقل شده بین شما نیز رمزگذاری می‌شود پس هیچ واسطه‌ای (مانند دولت شما یا ارائه دهنده سرویس اینترنتتان یا دیگران) نمی‌تواند از محتوای آن آگاه شود. همچنین لنترن برای همه‌ی اتصالات اعتبارسنجی متقابل را مطالبه می‌کند، به این معنی که هر کسی اجازه اتصال به شما را نخواهد داشت و برای اتصال بایستی بتوان تائید کرد که کاربر در شبکه‌ی لنترن شماست.

نسخه آزمایشی لنترن برای سیستم‌عامل‌های ویندوز ، مک و اوبونتو گنو/لینوکس قابل دریافت است. همچنین لنترن فقط با استفاده از جی‌میل و مرورگر کروم قابل دسترسی است. لنترن برای نخستین بار در نوامبر ۲۰۱۳ با ارسال دعوت‌نامه برای تعداد محدودی کاربر از پیش ثبت‌ نام شده به صورت آزمایشی شروع به کار کرد.  اما به سرعت در بین کاربران جای خود را باز کرد و در حال حاضر بالای ۱۸هزار کاربر دارد که بیشتر آنها از چین هستند اما در بین کاربران ایرانی نیز آرام آرام جای خود را پیدا می کند.